مرتضى مطهرى

33

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

هستند . در كشورهاى پيشرفته و قدرتمند جهان امروز نيز استقلال سياسى و مرزبنديهاى جغرافيايى مفهوم اوليه خود را از دست داده ، به صورت دسته بنديهاى منطقه‌اى درآمده است . اين موضوع حاكى از آن است كه اين گونه كشورها به خاطر مصالح جديدى كه برايشان مطرح شده است ، اختلافات زبانى و سنتى و فرهنگى و نژادى سابق خود را ناچيز و غير اصيل يافته‌اند و اين اتحاد در زمينه‌هاى اقتصادى و اجتماعى و فرهنگى نيز به نحو بارزترى شكل پيدا كرده است . غرب امروز به لحاظ فرهنگ و اقتصاد به صورت يكپارچه در برابر دنياى سوم قرار گرفته است . بنابراين ، رنگهاى ملى و تضادهاى ناسيوناليستى را لااقل در حيطهء منافع اقتصادى مشترك منطقه‌اى كنار گذاشته‌اند . در كشورهاى دنياى سوم ( كم رشد يا در حال رشد ) نيز از يك طرف سررشتهء اقتصادى و طبقهء حاكمهء اقتصادى در بند و تحت سلطه و فرمان قدرتهاى اقتصادى كشورهاى بزرگ قرار دارد ، و از طرف ديگر رهبرى فرهنگى آنان نيز از طريق روشنفكران تحت تأثير و دنباله روى فرهنگ مسلط غرب است . نقش روشنفكران در اجتماعات استعمارزده و عقب مانده ، عادتاً روشنفكران هستند كه مىخواهند يا مىكوشند كه اين شعور و وجدان جمعى را در مردم وطن خود بيدار كنند . از آنجا كه زبان و سنن و فرهنگ ملى در ذهن اين روشنفكران مرادف است با واقعيت فعلى ملت كه آميخته‌اى است از گرفتاريها و بدبختىها و عقب ماندگىها و محروميتها ، روشنفكر از تبليغ روى اين سنت سرباز مىزند و به سوى الگوهاى دنياى پيشرفته و حاكم رو مىآورد و مىكوشد آن الگوها را براى ملت خود سرمشق تشكيل و تكوين شعور ملى قرار دهد . فرانتس فانون ، جامعه شناس و روان شناس بيداردل آفريقايى كه در فصل « دربارهء فرهنگ ملى » در اثر مهم و جاودان خويش نفرين شدگان زمين ظهور اين حالت و احساس را در ميان روشنفكران جامعهء استعمارزده ، مرحلهء ابتدايى و خام تبلور وجدان ملى در ميان اين قشر مىخواند . به نظر او روشنفكر جامعهء استعمارزده در اين مرحله در عين تلاش و كوشش براى گسترش وجدان ملى كاملًا در فرهنگ استعمارى حل شده است ،